हरीतक्यादिवर्गः Contd:

श्लोक 88

ज्वरघ्नं रोचकं ग्राहि स्वादुपाकि त्रिदोषनुत् तृष्णादाहवमिश्वासकासकार्श्यकृमिप्रणुत् आर्द्र न्तु तद्गुणं स्वादु विशेषात्पित्तनाशनम्

श्लोक 89

शतपुष्पा शताह्वा च मधुरा कारवी मिसिः अतिलम्बी सितच्छत्रा संहितच्छत्रिकाऽपि च

श्लोक 90

छत्रा शालेयशालीनो मिश्रेया मधुरा मिसिः शतपुष्पा लघुस्तीक्ष्णा पित्तकृद्दीपनी कटुः

श्लोक 91

उष्णा ज्वरानिलश्लेष्मव्रणशूलाक्षिरोगहृत् मिश्रेया तद्गुणा प्रोक्ता विशेषाद्योनिशूलनुत्

श्लोक 92

अग्निंमान्द्यहरी हृद्या बद्धविट्कृमिशुक्रहृत् रूक्षोष्णा पाचनी कासवमिश्लेष्मानिलान्हरेत्

श्लोक 93

मेथिका मेथिनी मेथी दीपनी बहुपत्रिका बोधिनी बहुबीजा च ज्योतिर्गन्धफला तथा

श्लोक 94

वल्लरी चन्द्रि का मन्था मिश्रपुष्पा च कैरवी कुञ्चिका बहुपर्णी च पीतबीजा मुनिच्छदा

श्लोक 95

मेथिकावातशमनीश्लेष्मघ्नीज्वरनाशिनी ततः स्वल्पगुणावन्या वाजिनां सा तु पूजिता

श्लोक 96

चन्द्रि का चर्महन्त्री च पशुमेहनकारिका नन्दिनी कारवी भद्रा वासपुष्पा सुवासरा

श्लोक 97

चन्द्र शूरं हितं हिक्कावातश्लेष्मातिसारिणाम् असृग्वातगदद्वेषि बलपुष्टिविवर्द्धनम्

श्लोक 98

मेथिका चन्द्र शूरश्च कालाऽजाजी यवानिका एतच्चतुष्टयं युक्तं चतुर्बीजमिति स्मृतम्

श्लोक 99

तच्चूर्णं भक्षितं नित्यं निहन्ति पवनामयम् अजीर्णं शूलमाध्मानं पार्श्वशूलं कटिव्यथाम्

श्लोक 100

सहस्रवेधि जतुकं बाह्लीकं हिङ्गु रामठम्

श्लोक 101

हिङ्गूष्णं पाचनं रुच्यं तीक्ष्णं वातबलासनुत्
शूलगुल्मोदरानाहकृमिघ्नं पित्तवर्द्धनम्

श्लोक 102

वचोग्रगन्धा षड्र्गन्था गोलोमी शतपर्विका क्षुद्र पत्री च मङ्गल्या जटिलोग्रा च लोमशा

श्लोक 103

वचोग्रगन्धा कटुका तिक्तोष्णा वान्तिवह्निकृत् विबन्धाध्मानशूलघ्नी शकृन्मूत्रविशोधिनी अपस्मारकफोन्मादभूतजन्त्वनिलान्हरेत्

श्लोक 104

पारसीक वचा शुक्ला प्रोक्ता हैमवतीति सा हैमवत्युदिता तद्वद्वातं हन्ति विशेषत

श्लोक 105

सुगन्धाऽप्युग्रगन्धा च विशेषात्कफकासनुत् सुस्वरत्वकरी रुच्या हृत्कण्ठमुखशोधिनी

श्लोक 106

स्थूलग्रन्थिः सुगन्धा स्यात्ततो हीनगुणा स्मृता

श्लोक 107

द्वीपान्तरवचा किञ्चित्तिक्तोष्णा वह्निदीप्तिकृत् विबन्धाध्मानशूलघ्नी शकृन्मूत्रविशोधिनी

श्लोक 108

वातव्याधीनपस्मारमुन्मादं तनुवेदनाम् व्यपोहति विशेषेण फिरङ्गामयनाशिनी

श्लोक 109

हपुषा हबुषा विस्रा पराऽश्वत्थफला मता मत्स्यगन्धाप्लीहहन्त्री विषघ्नी ध्वांक्षनाशिनी

श्लोक 110

हपुषा दीपनी तिक्ता मृदूष्णा तुवरा गुरुः पित्तोदरसमीरार्शोग्रहणीगुल्मशूलहृत् पराऽप्येतद्गुणा प्रोक्ता रूपभेदो द्वयोरपिन

श्लोक 111

पुंसि क्लीवे विडङ्गः स्यात्कृमिघ्नो जन्तुनाशनः तण्डुलश्च तथा वेल्लममोघा चित्रतण्डुलः

श्लोक 112

विडङ्गं कटु तीक्ष्णोष्णं रूक्षं वह्निकरं लघु शूलाध्मानोदरश्लेष्मकृमिवातविबन्धनुत्

श्लोक 113

नाडी हिङ्गु पलाशाख्या जन्तुका रामठी च सा वंशपत्री च पिण्डाह्वा सुवीर्य्या हिङ्गुनाडिका तुम्बुरुः सौरभः सौरो वनजः सानुजोऽन्धकः

श्लोक 114

तुम्बुरु प्रथितं तिक्तं कटुपाकेऽपि तत्कटु रूक्षोष्णं दीपनं तीक्ष्णं रुच्यं लघु विदाहि च

श्लोक 115

वातश्लेष्माक्षिकर्णौष्ठशिरोरुग्गुरुताकृमीन् कुष्ठशूलारुचिश्वासप्लीहकृच्छ्राणि नाशयेत्

श्लोक 116

स्याद्वंशरोचना वांशी तुगाक्षीरी तुगा शुभा त्वक्क्षीरी वंशजा शुभ्रा वंशक्षीरी च वैणवी

श्लोक 117

वंशजा वृंहणी वृष्या बल्या स्वाद्वी च शीतला तृष्णाकासज्वरश्वासक्षयपित्तास्रकामलाः हरेत्कुष्ठं व्रणं पाण्डुं कषाया वातकृच्छ्रजित्

श्लोक 118

समुद्र फेनः फेनश्च हिण्डीरोऽब्धिकफस्तथा

श्लोक 119

समुद्र फेनश्चक्षुष्यो लेखनः शीतलश्च सः कषायो विषपित्तघ्नः कर्णरुक्कफहृत्सरः

श्लोक 120

जीवकर्षभकौ मेदे काकोल्यौ ऋद्धिवृद्धिके

श्लोक 121

अष्टवर्गोऽष्टभिर्द्र व्यैः कथितश्चरकादिभिः

श्लोक 122

अष्टवर्गो हिमः स्वादुर्बृंहणः शुक्रलो गुरुः भग्नसन्धानकृत्कामबलासबलवर्द्धनः वातपित्तास्रतृड्दाहज्वरमेहक्षयप्रणुत्

श्लोक 123

जीवकर्षभकौ ज्ञेयौ हिमाद्रि शिखरोद्भवौ रसोनकन्दवत्कन्दौ निःसारौ सूक्ष्मपत्रकौ

श्लोक 124

जीवकः कूर्चकाकार ऋषभो वृष शृङ्गवत् जीवको मधुरः शृङ्गो ह्रस्वाङ्गः कूर्चशीर्षकः

श्लोक 125

जीवकर्षभकौ बल्यौ शीतौ शुक्रकफप्रदौ मधुरौ पित्तदाहास्रकार्श्यवातक्षयापहौ

श्लोक 126

महामेदाऽभिधः कन्दो मोरङ्गादौ प्रजायते

श्लोक 127

महामेदा वनीमेदा स्यादित्युक्तं मुनीश्वरैः

श्लोक 128

शुक्लार्द्र कनिभः कन्दो लताजातः सुपाण्डुरः महामेदाभिधो ज्ञेयो मेदालक्षणमुच्यते

श्लोक 129

शुक्लकन्दो नखच्छेद्यो मेदोधातुमिव स्रवेत् यः स मेदेति विज्ञेयो जिज्ञासातत्परैर्जनैः

श्लोक 130

शल्यपर्णी मणिच्छिद्रा मेदा मेदाभवाध्वरा महामेदा वसुच्छिद्रा त्रिदन्ती देवतामणिः

श्लोक 131

मेदायुगं गुरु स्वादु वृष्यं स्तन्यकफावहम् वृंहणं शीतलं पित्तरक्तवातज्वरप्रणुत्

श्लोक 132

जायते क्षीरकाकोली महामेदोद्भवस्थले

श्लोक 133

यत्र स्यात्क्षीरकाकोली काकोली तत्र जायते पीवरीसदृशः कन्दः सक्षीरः प्रियगन्धवान्

श्लोक 134

सा प्रोक्ताक्षीरकाकोली काकोलीलिङ्गमुच्यते यथास्यात्क्षीरकाकोली काकोल्यपि तथा भवेत्

श्लोक 135

एषा किञ्चिद्भवेत्कृष्णा भेदोऽयमुभयोरपि काकोली वायसोली च वीरा कायस्थिका तथा

श्लोक 136

सा शुक्ला क्षीरकाकोली वयस्था क्षीरवल्लिका कथिता क्षीरिणी धीरा क्षीरशुक्ला पयस्विनी

श्लोक 137

काकोलीयुगलं शीतं शुक्रलं मधुरं गुरु वृंहणं वातदाहास्रपित्तशोषज्वरापहम्

श्लोक 138

ऋद्धिर्वृद्धिश्च कन्दौ द्वौ भवतः कोशलेऽचले श्वेतलोमान्वितः कन्दो लताजातः सरन्ध्रकः

श्लोक 139

स एव ऋद्धिर्वृद्धिश्च भेदमप्येतयोर्ब्रुवे तूलग्रन्थिसमा ऋद्धिर्वामावर्त्तफला च सा

श्लोक 140

वृद्धिस्तु दक्षिणावर्त्तफला प्रोक्ता महर्षिभिः ऋद्धिर्योग्यं सिद्धिलक्ष्म्यौ वृद्धेरप्याह्वया इमे

श्लोक 141

ऋद्धिर्बल्या त्रिदोषघ्नी शुक्रला मधुरा गुरुः प्राणैश्वर्यकरी मूर्च्छारक्तपित्तविनाशिनी

श्लोक 142

वृद्धिर्गर्भप्रदा शीता वृंहणी मधुरा स्मृता वृष्या पित्तास्रशमनी क्षतकासक्षयापहा

श्लोक 143

राज्ञामप्यष्टवर्गस्तु यतोऽयमतिदुर्लभः तस्मादस्य प्रतिनिधिं गृह्णीयात्तद्गुणं भिषक्

श्लोक 144

मेदा जीवक काकोली ऋद्धि द्वन्द्वेऽपि चासति वरीविदार्यश्वगन्धावाराहींश्च क्रमात् क्षिपेत्

श्लोक 145

यष्टीमधु तथा यष्टीमधुकं क्लीतकं तथा अन्यत्क्लीतनकं तत्तु भवेत्तोये मधूलिका

श्लोक 146

यष्टी हिमा गुरुः स्वाद्वी चक्षुष्या बलवर्णकृत् सुस्निग्धा शुक्रला केश्या स्वर्या पित्तानिलास्रजित् व्रण शोथ विष च्छर्दि तृष्णाग्लानिक्षयापहा

श्लोक 147

काम्पिल्लः कर्कशश्चन्द्रो रक्ताङ्गो रोचनोऽपि च काम्पिल्लः कफपित्तास्रकृमिगुल्मोदरव्रणान् हन्ति रेची कटूष्णश्च मेहानाहविषाश्मनुत्

श्लोक 148

आरग्बवधो राजवृक्षः शम्पाकश्चतुरङ्गुलः आरेवतो व्याधिघातः कृतमालः सुवर्णकः

श्लोक 149

कर्णिकारो दीर्घफलः स्वर्णाङ्गः स्वर्णभूषणः आरग्वधोगुरुःस्वादुः शीतलः स्रंसनोत्तमः

श्लोक 150

ज्वरहृद्रो गापित्तास्रवातोदावर्त्तशूलनुत् तत्फलं स्रंसनं रुच्यं कुष्ठपित्तकफापहम् ज्वरे तु सततं पथ्यं कोष्ठशुद्धिकरं परम्

श्लोक 151

कट्वी तु कटुका तिक्ता कृष्णभेदा कटम्भरा अशोका मत्स्यशकला चक्राङ्गी शकुलादनी मत्स्यपित्ता काण्डरुहा रोहिणी कटुरोहिणी

श्लोक 152

कट्वी तु कटुका पाके तिक्ता रूक्षा हिमा लघुः भेदिनी दीपनी हृद्या कफपित्तज्वरापहा प्रमेहश्वासकासास्रदाहकुष्ठकृमिप्रणुत्

श्लोक 153

किराततिक्तः कैरातः कटुतिक्तः किरातकः

श्लोक 154

काण्डतिक्तोऽनार्यतिक्तो भूनिम्बो रामसेनकः किरातकोऽन्यो नैपालः सोऽद्धतिक्तो ज्वरान्तकः

श्लोक 155

किरातः सारको रूक्षः शीतलस्तिक्तको लघुः सन्निपातज्वरश्वासकफपित्तास्रदाहनुत् कासशोथतृषाकुष्ठज्वरव्रणकृमिप्रणुत्

श्लोक 156

उक्तं कुटजबीजं तु यवमिन्द्र यवं तथा कलिङ्गं चापि कालिङ्गं तथा भद्र यवा अपि

श्लोक 157

क्वचिदिन्द्र स्य नामैव भवेत्तदभिधायकम् फलानीन्द्र यवास्तस्य तथा भद्र यवा अपि

श्लोक 158

इन्द्र यवं त्रिदोषघ्नं संग्राहि कटु शीतलम्

श्लोक 159

ज्वरातीसाररक्तार्शोवमिवीसर्पकुष्ठनुत् दीपनं गुदकीलास्रवातास्रश्लेष्मशूलजित्

श्लोक 160

मदनश्छर्दनः पिण्डो नटः पिण्डीतकस्तथा करहाटो मरुवकः शल्यको विषपुष्पकः

श्लोक 161

मदनो मधुरस्तिक्तो वीर्योष्णो लेखनो लघुः वान्तिकृद्विद्र धिहरः प्रतिश्यायव्रणान्तकः रूक्ष कुष्ठकफानाहशोथगुल्मव्रणापहः

श्लोक 162

रास्ना युक्तरसा रस्या सुवहा रसना रसा एलापर्णी च सुरसा सुगन्धा श्रेयसी तथा

श्लोक 163

रास्नाऽमपाचिनी तिक्ता गुरूष्णा कफवातजित्

श्लोक 164

शोथश्वाससमीरास्रवातशूलोदरापहा कासज्वरविषाशीतिवातिकामयसिध्महृत्

श्लोक 165

नाकुली सुरसा नागसुगन्धा गन्धनाकुली नकुलेष्टा भुजङ्गाक्षी सर्पाङ्गी विषनाशिनी

श्लोक 166

नाकुली तुवरा तिक्ता कटुकोष्णा विनाशयेत् भोगिलूतावृश्चिकाखुविषज्वरकृमिव्रणान्

श्लोक 167

माचिकाप्रस्थिकाऽम्बष्ठा तथा चाम्बालिकांऽबिका मयूरविदला केशीसहस्रा बालमूलिका

श्लोक 168

माचिकाऽम्ला रसे पाके कषाया शीतला लघुः पक्वातीसारपित्तास्रकफकण्ठामयापहा

श्लोक 169

तेजस्विनी तेजवती तेजोह्वा तेजनी तथा

श्लोक 170

तेजस्विनी कफश्वासकासास्यामयवातहृत् पाचन्युष्णाकटुस्तिक्तारुचिवह्निप्रदीपिनी